Halbe Zijlstra moet nog veel leren

Debatten over gesubsidieerde kunst lopen vaak uit op verhitte discussies tussen voor en tegenstanders. Deze discussies gaan over de waarde van kunst, over het legitimeren van je vak. De waarde van kunst is niet meer vanzelfsprekend in deze tijd. We moeten het weer uitleggen. Als kunstenaar en/of kunstdocent heb je in zulke discussies mijns inziens de verantwoordelijkheid om de nuance te blijven zoeken. Dit is best moeilijk, je moet goed luisteren, niet in de verdediging schieten, niet te emotioneel reageren (terwijl je ondertussen van alles voelt over de aanvallen op jouw vak) een helder verhaal hebben, etc. Praten over kunst is iets waar je lange zinnen voor nodig hebt, met een aantal makkelijke onliners kom je er niet.  Ik probeer het ook en moet dit gesprek ook aangaan, want in mijn lessen is het dit jaar bijna iedere dag raak: “Mevrouw, waarom hebben wij dit vak eigenlijk? Het is toch helemaal niet nuttig? Wat leer ik hiervan?”

Zelf vind ik het lastig om niet in de verdediging te schieten. Of om niet met kort-door-de-bocht argumenten aan te komen over de economische waarde van kunst. Die is er zeker, maar niet altijd. En dit is zeker niet de belangrijkste bestaansreden van kunst.

Zoals ik het zie zijn er gelukkig veel verschillende mensen op deze wereld. Een aantal daarvan zijn kunstenaars; tekenaars, schilders, filmmakers, theatermakers, ect. Deze mensen communiceren op hun manier. En vaak is dit een bijzondere manier, een manier die inspireert en die de boodschap van wat ze ook maar willen vertellen, diep binnen laten dringen. Soms is dit alleen maar een klein lichtpuntje, iets waar je om moet lachen, of even over moet nadenken. Soms is dit een ware blikseminslag die maakt dat je op een andere manier de wereld inkijkt dan voorheen. In ieder geval zijn kunstenaars in staat om iets over te brengen op een ander niveau dan alleen maar via de geijkte wegen. Dat is zo mooi aan kunst, het zoekt telkens nieuwe wegen, nieuwe oplossingen. Kunst heeft de verbeelding tot zijn beschikking en daarmee wordt een veel grotere wereld geopend dan de reële wereld met zijn kaders en regels. En verbeelding is een krachtig instrument. Ook voor niet-kunstenaars. Met verbeelding ga je in je hoofd verder dan in werkelijkheid mogelijk is. Verbeelding is ook inlevingsvermogen, het is meerdere kanten van een medaille bekijken, het is, juist omdat je die meerdere kanten ziet, genuanceerd denken, het is innovatie, het is zo belangrijk in deze maatschappij waar juist vervlakking, ongenuanceerdheid, rechtlijnigheid en simplistische onliners gevaarlijk op de loer liggen.

Ik merk bij leerlingen dat mijn vak soms woede en agressie opwekt. Dit vak is zo anders dan de andere dingen die ze op school krijgen. (En nou wil ik niet zeggen dat ik alles zo goed doe) maar bij mij worden leerlingen uitgedaagd om anders na te denken, om te reflecteren op wat ze aan kunst en cultuur om zich heen zien en daarmee ook te reflecteren op zichzelf en de wereld zoals die zich voordoet aan hen. Sommige leerlingen vinden dit een brug te ver. Het staat zo ver van hen af, het is zo anders en daarmee beangstigend, dat ze er boos en geïrriteerd van worden. Juist deze leerlingen probeer ik te winnen voor de kunst. Het leuke aan kunst is namelijk dat het overal raakvlakken mee heeft. Dus ook deze leerlingen kunnen genieten en geraakt worden door kunst die hen aanspreekt. Alleen weten ze dit nog niet. Ik probeer het ze aan te reiken. Ik zie dit ook als een hoog doel, zoveel mogelijk leerlingen in aanraking brengen met kunst, ze ervan te laten genieten. Want voor je het weet krijg je mensen zoals Halbe Zijlstra die dit absoluut niet hebben meegekregen in hun opvoeding. Die dingen roepen als ‘Niet Raad voor Cultuur maar publiek moet bepalen wat goede kunst is’ (zie artikel in Vrij Nederland: http://bit.ly/h9t1KF) Beste Halbe Zijlstra heb jij niet verder nagedacht dan dit? Wil jij echt de gemiddelde smaak laten zegevieren in de kunst? Wil jij echt alleen maar dingen steunen die juist geen steun nodig hebben omdat daar al publiek op af komt? Juist diversiteit, risico’s nemen, een voorhoedegevecht voeren is belangrijk voor een goed kunstklimaat. En een goed kunstklimaat is weer zeer belangrijk voor…

Nou, dat mag je zelf uitdokteren. En als het je niet lukt, ben je welkom bij mij op school. In mijn CKV lessen. Misschien steek je nog wat op!

Edited: januari 13th, 2011