Visie onder woorden brengen deel 2

Ik denk dat mijn missie voor Kunsteducatie sinds de start van mijn loopbaan als docent redelijk hetzelfde is gebleven, namelijk  door Kunsteducatie een wereld voor leerlingen openen, ramen en deuren openen in hun hoofden. Ik wil leerlingen inspireren.

De onderbouw

In de onderbouw gaf ik tekenen en kon ik mijn visie en missie niet goed uitdragen. In de tekenlessen kwam de wereld van de kunst en cultuur nauwelijks aan de orde, er moest zoveel anders gebeuren in de tekenlessen. Destijds was ik wel op zoek naar hoe ik de breedte van het vak kon laten zien. Dit deed ik dmv vakoverstijgende projecten te maken samen met collega’s Drama, Muziek en Handvaardigheid. Helaas moest het maken van deze projecten in onze vrije tijd gebeuren, er was vanuit de school geen geld beschikbaar. Wel werden wij als leergebied Kunst en Cultuur tot voorbeeld gemaakt voor de hele school, de nieuwe onderbouw en het werken in leergebieden moest nog ontwikkeld worden en wij waren goede pioniers. Ook kwamen wij in de knel met onze doelstelling dat projecten volledig interdisciplinair moesten zijn, maar daarin niet goed slaagden. Door onmogelijke roostering van onze vakken, konden de lessen niet gezamenlijk gegeven worden en lieten wij ieder in ons eigen vakgebied groepen leerlingen  aan een deel van het project werken, om dit in een uitvoering aan het einde van het project samen te laten komen. Ook hing de dreiging van het korten in uren boven ons hoofd.

Het vak drama

Het vak Drama was nog geen vak op school, als dat er wel zou komen zou dit minder uren voor tekenen, handvaardigheid en muziek betekenen. Hier zijn we uiteindelijk mee akkoord gegaan, omdat we Drama dusdanig belangrijk vonden, dat we daar delen van onze uren voor over hadden. Ook de dreiging van het opgaan van het vak tekenen en handvaardigheid in het vak beeldend hing in de lucht. Op zich een ontwikkeling waar ik achter sta, maar op mijn school zou het de helft minder uren betekenen en dat was een minder fijn perspectief.

Een nieuw vak: CKV

Het vak CKV kwam als geroepen voor mij. Terwijl ik tijdens mijn DBKV studie nog erg treurig gestemd was over dit vak, namelijk dat het nauwelijks inhoudelijk is, te algemeen en dus zonder enige verdieping (ik wilde leerlingen gedegen kunstgeschiedenis laten volgen om zo chronologisch een beeld van de kunsten te kunnen geven en dat kan nooit bij CKV) vind ik het nu een vak wat ontzettend belangrijk is. Juist omdat dit vak de hele breedte van de Cultuur beslaat, er als het ware als een helikopter boven hangt, komt de wereld van de Cultuur, divers en breed als deze wereld is, in volle omvang het klaslokaal en zo het leven van de leerlingen binnen. Dit vind ik belangrijk, dat er een realistisch beeld wordt gegeven van hoe de Cultuur er op dit moment uitziet. Wat gebeurt er op dit moment in het theater, in de muziek, in de vormgeving, de beeldende kunst? Wat zijn de nieuwste ontwikkelingen, welke discussies zijn er?

Belang van CKV

Leerlingen moeten kennismaken met Cultuur omdat dit een gebied is wat ontzettend verrijkend is voor mensen. Alleen al het kunnen genieten van Kunst en zo even ontsnappen aan het dagelijkse leven is een ervaring die zorgt voor het even boven je eigen beperkte wereldje uitstijgen. Dit kan niet anders dan van positieve invloed zijn in hoe je daarna in je eigen wereld terugkeert.

Het ontdekken van strategieën vanuit de kunstwereld, die de blikken van mensen kan sturen, manipuleren, op het verkeerde been zetten, maar ook  mensen kan aanzetten tot nadenken of tot het aanschaffen van producten, leert leerlingen hoe beelden werken en ook hoe ze op een goede manier deze maatschappij vol beelden kritisch zou kunnen benaderen. Als voorbeeld geef ik hierbij een leerling die niet kon geloven dat de superrealistische historische wereld uit de film ‘the Gladiator’ compleet door CGI, door de computer dus, geschapen was. Deze leerling kwam daar achter na het zien van delen uit the making of van de film ‘the Gladiator’ in de CKV-les over film en was licht ontgoocheld.

In de wereld van Kunst en Cultuur is spel, het maken van fouten, het uitproberen, het helemaal overnieuw beginnen, risico’s nemen, het procesmatig werken, volop aanwezig. Het zelf creëren van producten binnen de kunsten, maar ook het analyseren van kunstwerken en het leren over hoe deze kunst tot stand is gekomen, geeft leerlingen belangrijke gereedschappen om ook in het dagelijks leven verder te komen.

Ook het leren reflecteren is een gereedschap die bij de kunstvakken geleerd wordt en belangrijk is voor opgroeiende jongeren.  Bij de kunstvakken wordt er gereflecteerd op wat er te zien is, wat leerlingen hebben ervaren en wat leerlingen hebben gedaan gedurende het maakproces van een eigen gecreëerd kunstwerk. Ze moeten goed kijken, terugkijken, analyseren, hun eerste oordeel uitstellen, naar aanleiding van reflectie nieuwe wegen inslaan in een maakproces en hun eigen houding onderzoeken. Allemaal competenties die zo belangrijk zijn in het dagelijks leven.

Kortom: de kunstvakken zijn rijk en belangrijk. Niet alleen voor getalenteerde leerlingen maar voor ieder mens.

Edited: oktober 30th, 2010

Visie onder woorden brengen

Ik studeer aan de Masteropleiding Kunsteducatie en moet mijn visie nu gaan verwoorden. Dit is nog best lastig! Waarom vind ik kunsteducatie belangrijk? En hoe moet kunsteducatie gegeven worden? Ik merk dat ik alle kanten opschiet. Mijn ideeen erover worden wel steeds meer helder, namelijk dat bij de Kunstvakken een andere manier van leren te vinden is en dat die manier van leren erg belangrijk is voor je ontwikkeling. Bij de kunstvakken werk je aan kennis en vaardigheden die in de hedendaagse maatschappij en waarschijnlijk helemaal in de maatschappij van de toekomst, steeds meer belangrijk worden. Ik noem creativiteit en innovativiteit, maar ook reflectie die je bij de kunsten vindt op jezelf en op de wereld om je heen. In de kunst kan en mag alles gezegd worden, is er ruimte voor op het eerste gezicht onlogische verbanden (die veel kunnen opleveren) wordt er gereflecteerd en ga zo maar door. (en dat ‘ga zo maar door’ wil ik ook expliciet maken, evenals het mooier en beter verwoorden van deze visie)
Dus komt u maar met reacties, tips, kritieken etc.

Edited: oktober 21st, 2010

kunstenaar en docent

Mijn visie op docent-zijn in de kunstvakken is dat je als docent ook kunstenaar moet zijn. Wil je leerlingen kunnen begeleiden in het creatieve proces, dan moet je weten wat zo’n proces is, je moet er doorheen gegaan zijn. Op de docentenopleidingen wordt hier veel aandacht aan besteed. Als student kom je gelijk in aanraking met het grote spanningsveld die de rest van je leven voelbaar blijft, namelijk het spanningsveld tussen je docentschap en je kunstenaarsschap. Op de opleiding is het een gevecht, je hebt heel veel theorievakken en wil tegelijk ook vol voor je praktijkvakken gaan en dit gevecht wordt nog erger als je aan het werk gaat. Als startende docent heb je je handen vol aan het blijven staan voor de klas, het goed organiseren van je lessen, het leren orde houden en het zorgen voor goede lesinhouden. Ik was bewust part-time docent na mijn studie en ben dit nog steeds, toch moet ik vechten voor tijd om mijn eigen werk te maken.

Mijn eigen kunstenaarsschap, mijn opvatting over kunst, mijn worsteling met kunst is motor voor mijn docentschap. De reden dat ik kunst maak is voor mij ook de reden om kunst te doceren.

Ik merk dat ik snel weer in mijn atelier aan het werk moet, ik begin namelijk een beetje cynisch te worden. Gisteren had ik een ontzettende discussie met een leerling over waarom Legoworld geen geschikte culturele activiteit is. En ik kreeg een andere leerling voor me die me zei dat zijn ouders CKV ook een stom en nutteloos vak vinden. En in plaats van dat er een vuurtje aanging bij mij om juist deze zieltjes voor de kunst te winnen, voelde ik me heel erg moe worden.

Aan de kunst dus, te starten met dit weekend. U hoort nog van me!

Edited: oktober 13th, 2010

regeer-en gedoogakkoord, Cultuurkaart?

Het is me wat, heb ik een jaar lang geschreven aan een beleidsplan, lijkt het erop dat deze zo de prullenbak in kan! De Cultuurkaart wordt misschien afgeschaft en ik ben benieuwd wat er voor in de plaats komt. Ik ben somber.

De Cultuurkaart was een nodige en goede financiele injectie om de opdracht die de overheid wat betreft Cultuuronderwijs aan scholen heeft gegeven, ook daadwerkelijk te kunnen uitvoeren. Voor de Cultuurkaart kregen de leerlingen zogenaamde vouchers die ze bij Culturele instellingen konden inwisselen voor Culturele ervaringen. Deze vouchers werden aan leerlingen in de onderbouw gegeven (meestal beheerd en uitgegeven door de docenten, voor de leerlingen) en in de bovenbouw aan de leerlingen die CKV op hun rooster hadden staan.

De Cultuurkaart was een grote verandering, niet alleen qua kaart (een pasje net zoals een pinpas met virtueel tegoed) maar ook qua geld. Met de komst van de Cultuurkaart werd er substantieel meer geld aan de leerlingen gegeven voor Culturele Activiteiten. Want nu kreeg iedere leerling in elk leerjaar een eigen pas met een tegoed van €15. In het CKV jaar kwam daar zelfs €10 bij op, dankzij een gift van het VSBfonds.

Met dit geld moesten er ook plannen komen, dit geld was veel te veel om maar ad hoc activiteiten mee te organiseren. Ik heb dus gewerkt aan een bestedingsplan en een beleidsplan. Deze Cultuurkaart was dus niet alleen een financiele injectie, het maakte ook dat Cultuuronderwijs een serieuze zaak werd voor de scholen, waar serieus mee omgegaan diende te worden.

Dit proces is nog steeds gaande, want je hebt niet zomaar een kloppend beleids- en bestedingsplan. Dit kost wat jaren. Er moet namelijk echt anders gedacht worden op scholen: er moet ruimte komen in de roosters voor Culturele Activiteiten, er moet ruimte komen voor het ontwikkelen van een visie op een doorgaande leerlijn voor deze activiteiten en er moet ruimte komen voor docenten om deze activiteiten te kunnen ontwikkelen. Bij mij op school moet er nog hard worden gewerkt aan deze punten. We zijn er nog lang niet, als is er een beweging in de goede richting gaande. Iedereen die een school kent weet dat dit soort dingen zo langzaam gaan.

En nou komt mijn punt: eindelijk is er iets van beweging in het serieus nemen van het Cultuuronderwijs gaande en nou wordt dat ding eruit gegooid! Hoe kan dit? Hoe dom is dit? Hoe rampzalig!

Een praktisch voorbeeld: Ik koop veel theaterstukken in (bij Kleinkunstig, zie links), die op school worden uitgevoerd. Op school hebben wij een verschrikkelijk slecht podium waar met veel pijn en moeite optredens uitgevoerd kunnen worden. De ruimte is namelijk ook een aula en een centrale doorgang in de school: iedere leerling loopt door deze ruimte om bij zijn/haar kluisje te komen of om naar een ander lokaal te gaan. Zeer ongeschikt, maar ik blijf theater inkopen. Soms huur ik voor een groot bedrag een andere zaal waar de optredens plaats vinden, soms wordt de hele school bewogen om toch in die ruimte iets uit te laten voeren. In ieder geval is sinds een jaar iedereen, tot de directie toe, er wel van overtuigd dat er werk van een nieuwe theaterruimte moet worden gemaakt. Dit is allemaal dankzij de Cultuurkaart. Dankzij het serieuze geld voor serieuze activiteiten.

En nu valt dat allemaal weg. Denkje dat mijn school nog iets gaat doen aan het upgraden van het podium als er nooit meer een theaterstuk wordt opgevoerd? Terwijl zo’n podium niet alleen voor theaterstukken handig is. Ook presentaties van leerlingen, lezingen, optredens van schoolbandjes, het schoolorkest, noem maar op.

Het waren mooie jaren, waarin Cultuuronderwijs eindelijk bezig was een plek te veroveren binnen het onderwijs die het verdient. Ik ben bang dat het voorbij is en dat we weer in de marge verdwijnen.

Ik blijf mijn best doen, ik vind Cultuuronderwijs te belangrijk om verslagen in een hoekje te gaan balen. Maar het kost me wel even tijd om de goede moed weer bij elkaar te rapen. In ieder geval is er nog dit jaar geld beschikbaar en kan ik mijn leerlingen binnenkort weer de nieuwe kaarten geven. Hier ga ik maar even goed van genieten.

Edited: oktober 13th, 2010